Oku-Ögren

Ateş Kestanesi... Sadece birkaç santim çapında. Bir beyzbol topundan daha küçük. Ama gözalıcı güzelliği  ve küçük boyu, ölümcüllüğünü gizliyor. Ateş kestanesi zehrini iki şekilde veriyor: her iki dikenin ucunda bulunan kese, kuvvetli zehirlerle dolu. Diken ete girdiğinde kese yırtılıyor ve zehri doğrudan yaraya bırakıyor. Batması korkunç bir acı veriyor. Felce ve hatta ölüme bile neden olabiliyor. Ama deniz kestanesinin başka gizli silahları da var. Yüzlerce küçük çene... Her çenenin ucu deriye saplanabilen diş benzeri parçalarla donatılmış. Temas anında bu çeneler birden kapanıyor ve sinir sistemini çökerten bir zehir salgılıyor. Ateş kestanesine dokunan bir dalgıç hareket edemeyecek ve nefes alamayacak hale gelebiliyor. Bu da boğularak ölmesine neden oluyor. Ateş kestanesi hayatını tropik resiflerin sığ sularında, Güneydoğu Asya'dan Hint-Pasifik adalarına ve Avustralya'nın kuzey sahillerine kadar uzanan alanda geçiyor. Deniz kestanesi sokması için bir panzehir yok. Bu ufa...

Bu yazımda size Bilim ve Teknik Dergisi Ağustos 2012 sayısında çok beğendiğim bir yazıyı aktaracağım. Daha doğrusu araştırma yazısından çıkarttığım özeti sizinle paylaşacağım. Keyifli okumalar. Her ne kadar bizler kendi ışığımızı kendi bedenimizde üretemesek de bazı canlılar ‘biyolüminesans’ denilen bir kimyasal tepkime sonucunda kendi ışıklarını üretip, yayıyorlar. Ateş böcekleri, ışıldayan larvalar yani kurtçuklar, fener balığı, bazı denizanaları, ahtapotlar, mürekkep balıkları, mercanlar, bazı mantarlar ve mikro organizmalar bu tür ışık yayan canlılara örnektir. Peki, bu canlılar kendi ışıklarını nasıl üretip yayıyor? Çoğunuzun bildiği gibi kimyasal enerji ısı olarak açığa çıkabilir. Mesela bizlerde yediğimiz besinler vücut ısısına dönüşür. Ama biyolüminesan canlılarda kimyasal enerji ışık olarak açığa çıkıyor yani biyolüminesans kimyasal tepkime sonucu oluşan ışıldamanın canlılar tarafından oluşturulan bir çeşidi, dışarıdan UV ışık kaynağına gerek duymadan kendiliğinden ışık üre...

Hemen hemen bütün derin deniz balıkları ışıktan mümkün olduğunca fazla istifade etmek için büyük gözlere sahiptirler çünkü ışık azdır. Fotonları yakalamada kritik özellik, gözbebeğinin büyüklüğüdür.  Birçok balık için gözbebeğinin fazla büyümesi balığın gözünün gövdeye sığmamasına yol açacağı için gözleri tüp şeklindedir.  Retinaları da çok az olan ışıktan maksimum yararlanacak şekildedir. İnsanlarda iki değişik fotoreseptör hücresi var ama hemen hemen bütün derin deniz canlılarının retinaları çubuk hücrelerden oluşur.  Hassasiyeti artırmak için de bu çubuklar, insandakilerin beş katı kadar uzunlukta olabilir. Her bir çubuk hücresi, ışık emici molekül pigmentleri ile yoğun olarak     paketlenmiştir. Yani balık gözü zayıf biyo-aydınlatmayı görecek şekilde yaratılmıştır. EJDERHA BALIĞI- DRAGON FISH Ejderha balığındaki organ gözlerinin hemen altında bulunur ve iki bölmeden oluşur. Bir tanesi beyaz ışık verir ve onunla hem haberleşir hem önünü aydınlatır...